EĞİTİM VE ÖĞRETİM ETKİNLİĞİNE YÖNELİK ÖNERİLER

A. Özel Gereksinimlere Yönelik Akademik Destek

* Eğitim programlarına dayalı ders işleniş sürecini engelli öğrencilerin gereksinimlerini kapsayacak şekilde planlayınız.
* Kayıt esnasında özel gereksinimi olan öğrencilere yönelik alınan bilgilerden haberdar olunuz.
* Öğrenciye hangi bilgi, beceri, yetkinlik alanlarında sorumlulukları olduğunu kayıt sonrası açıklayınız.
* Ulaşılması mümkün olması durumunda yeni öğrencilerin kayıt olduğu programlardan mezun olan öğrenciler ile lisansüstü programlara devam eden öğrencileri davet ederek, üniversite yaşamı, beklentiler, deneyimlerini aktarma fırsatı veriniz.
1. Sorumlu olunan derslerinize yönelik planlama yaparken özel gereksinimlere yönelik aşağıdaki sorulara yanıt bulması ve uyarlama yapması öğretimin etkinliği açısından önemlidir:
* Bilgi ve beceriye dayalı etkinlikleri nasıl planlayacağım?
* Ne zaman, hangi materyallerle çalışacağım?
* Etkinlik süreleri ne kadar olacak?
* Öğrencilerin bilgisayar kullanma becerileri hangi düzeyde?
* Tüm öğrenciler için standart bir program mı yoksa bireysel farklılıklarına dayalı bir program mı oluşturdum?
* Akademik, okuma, akademik yazma, araştırma planlama, araştırma yapma, sonuçları kaydetme becerilerini nasıl öğretebilirim?
* Kütüphaneyi aktif kullanma ve araştırma yapma becerileri konusunda öğrencileri nasıl destekleyeceğim?
Bu sorulara vereceğiniz yanıtlar, derslerinizi daha kapsayıcı bir öğrenme ortamında işlemenizi akademik ve sosyal kazanımların her öğrenci için oluşturmanızı kolaylaştıracaktır.
 2. Görme Engeline Yönelik Düzenlemeler
Sorumlu öğretim elemanlarının, öğrenme ortamındaki bilgiye ulaşma ve elde etmede sınırlılıkları bulunan öğrenciler için uyarlamalar yapmaları eğitim ortamının sağlıklı olması açısından önemlidir. Bu anlamda görme yetersizliği olan öğrenciler için öğretim elemanlarının şu konularda öğretim uyarlamaları yapmaları yerinde olacaktır;
* Ders materyallerini okuma yazma,
* Günlük yaşam becerileri,
* Bağımsız hareket becerilerinde,
* Teknolojik destek,
* Dinleme becerileri, eğitimi alanlarında öğretim elemanlarının uyarlama yapması beklenmektedir.
Uyarlamalar İçin Öneriler
* Az derecede görebilen öğrenciler için ders materyallerinin büyük puntolu hazırlayınız. Gören okuyucu 10-12 punto ile öğretime devam ederken; az gören öğrenci için 30  ya da daha büyük punto ile ders materyali hazırlanması.
* Görüntüyü büyütmeye yarayan tepegöz, kapalı devre televizyon sistemleri kullanınız.  Öğrenci için optik cihazlar (lens, büyüteç) temin edilmesine destek veriniz.
* Öğretim materyallerinin büyütücü cihazlar ile destekleyiniz.
Öğretim Sürecine Ait Uyarlamalar
* Öğrencinizin ders ile ilgili veya ders dışı herhangi bir gereksinimi hakkında nasıl görüşebileceğini, size ulaşması açısından, birimde oda, kat, çalışma saatiniz ve iletişim bilgilerinizi içeren bir bilgilendirme mutlaka yapınız.
* Öğrenciniz derse ait materyallere ulaşmakta güçlük yaşayabilir bu durumda mutlaka destekleyici olunuz.  İlgili yayınevleri, kırtasiye, fotokopi merkezi sorumluları ile görüşünüz.
* Ders öncesi, sırası ve sonrasında öğrencinizin materyali eline alması ve öğretim materyaline ait öğrenmeyi gerçekleştirmesine izin veriniz.
* Mümkün olduğunca somut nesneler kullanınız.
* Betimleyici bir dil ile anlatıma önem veriniz.
Dersin günlük işleyişine ait bilgilendirme ve rutinlere ait değişiklikler hakkında sınıftaki tüm öğrencilere yazılı, sesli duyuru yapınız.
* Derse ait bir gösteri/görsel sunu yapılırken görme alanında özel gereksinimi olan öğrencinin yakın bir yerde olmasına dikkat ediniz.
* Laboratuvar ve derse ait uygulamaların yapıldığı diğer birimlerde öğrencinin ders etkinliklerine katılımı asla ertelenmemelidir. Derse aktif katılmasını sağlamak için eğer öğrenci isterse akran desteği sağlayınız.
* Yazı tahtası ve projektör kullanımında mutlaka sözlü anlatım yapınız. Yüksek bir ses tonu ile vurgu ve tonlamaya dikkat ediniz.
* Derse ilişkin materyalleri öğrenciye büyük punto ile bir liste halinde veriniz.
* Sınıfta bir arkadaşı ya da siz ders anlatırken ara verildiğinde akran desteği ile öğrenciye dersin konusu ve/veya sunusunun özetlenmesini sağlayınız.
* Sınıf içerisinde ya da diğer birimlerde, etkili okuma eğitimi alan yada diksiyonu iyi olan gönüllü öğrencilerden akran okuyucu desteği sağlayınız.
* Az gören öğrenci, derslikler, laboratuvar ya da diğer öğrenme merkezlerinde tahtaya ve öğretim elemanının yakınında bir yere oturtulmalıdır.
* Derse ya da sosyal bir etkinlik amaçlı konferans/sempozyum/film gösterimi gibi etkinliklerde öğrencinin katılımına mutlaka destek sağlayınız. Betimleyici bir dil ile etkinliğe ait kısa bir özet (amaç, kişiler, yer, konu vb. konularda) destek sağlayınız.
* Işıkların yoğunluğu ve parlaklığına dikkat ediniz ve uygunluğunu sağlayınız.
* Öğrenciniz, ders notlarını sesli sunuları sınıf içinde kayıt etmek isteyebilir, bu duruma fakülte onayı ile izin veriniz.
* Derse ait sesli materyallerin öğrenciye, bilgisayar ortamında ya da Braille materyali olarak verilme olanağı varsa gerçekleştiriniz.
* Sınıf ve diğer öğrenme ortamlarında öğrencinin güvenliğine dikkat edilmelidir. Önlem alınması için fakülte yönetimi ile görüşünüz (Merdivenler, kapılar, kapı kolları ve ortak kulanım alanları için)
* Dersliklerdeki materyallerin konulduğu kitaplık ve/veya sıraların zemin ile zıt renklerde olmasına dikkat ediniz.
Sınav Uyarlamaları
* Sınav materyalleri (görme engeli olan öğrencinin kullandığı materyal genişlik ve ses çıkarabilmesi açısından) ayrı bir sınav yeri gerektirdiğinde birim sorumlusu ile işbirliği yapınız.
* Öğrencinin istemi dışında asla başka bir yer/oda derslik çıkarmayınız, sınavlara katılma hakkını elinden almayınız.
* Sınav ortamının (derslik, oda, seminer salonu gibi) aydınlatma ve renk düzenlemelerine dikkat ediniz.
* Sınav süresi açısından ek süre veriniz. Bu uygulama yapılırken her öğrencinin gereksinim düzeyini dikkate alınız.
2. İşitme Engeli Olan Öğrenciler İçin Düzenlemeler
İşitme yetersizliği olan birey, işitme duyarlılığının kısmen veya tamamen kaybından dolayı konuşmayı edinmede, dili kullanma ve iletişimde yaşadığı güçlükler nedeniyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetlerine gereksim duyan bireydir. Buna göre öğretim uyarlamaları, her öğrencinin eğitim hakkını en üst düzeyde yararlanması açısından zorunlu ve önemlidir.  
 * Öğrencilerinizin sizinle iletişim kurması için görüşme günlerinizi, ilan ederek duyurmanız gereksinimleri için iletişme geçmek isteyen öğrencilerinizi cesaretlendirecektir.
* Özel gereksinimler, öğrencinin sorumluluklarını görmezden gelinmesi ve tavizleri içermez. Aksine her birey gibi haklarını ve sorumluluklarını bilerek yaşamasına fırsat sunar. Bu nedenle öğrencinizin özel bir gereksiniminin ders, ödev ve değerlendirme ölçütleri dışında kalması, onun ayrıcalıkları olduğu anlamına değil; eğitim-öğretim yaşamında her öğrenci gibi nelerden sorumlu olduğuna da dikkat edilmesini sağlar.
* Derse devam konusunda tüm öğrencilerle aynı sorumluluğu taşır, özel bir durumdan dolayı gelemediğinde geç kaldığında bu durumu danışmanı ve ders sorumlusu ile birebir paylaşır.
* Derse gelmemesi ya da sorumlulukları dışında tutulmasına izin vermeyiniz.
* Ders işleyiş ve değerlendirme konularında sizden neler beklediğini ve sizin ondan nasıl bir performans göstermesini beklediğinizi mutlaka paylaşınız.
Ortam
* Sınıf içerisinde sizi duyarak, dinleyebilecekleri ve derse katılım gösterecekleri en iyi yerde oturmasına özen gösteriniz.
* Dersliklerde sınıf içi katılıma katkı sağlayacak oturum rahat sandalye ve masalar kullanılmasına dikkat ediniz.
* Dersliklerdeki tavan, duvar ve zeminin kaplanarak yankı ve gürültüyü azaltacak önlemlerin alınmasında dikkat ediniz, bu konuda ilgililerle işbirliği sağlayınız.
* Derslikler, laboratuvarlar ve diğer birimlerin yazılı olduğu tabela, uyarı levhaları için dikkat çekici (zil-ışık vs) şekilde düzenleme yapılmasına özen gösteriniz.
* Öğrencinizin dudak okuma yöntemi ile anlama ve dersi takip ettiğiniz unutmayınız.
* Konuşurken ve ders sunumunuz sırasında tüm sınıfın özellikle işitme gereksinimi olan öğrencinizin sizi görebileceği yerde durmaya özen gösteriniz. Yüzüne dönük konuşmanız onun için önemli bir destektir.
* Gereksinimlere yönelik yaptığınız sınıf içi uyarlama ve düzenlemeleri meslektaşlarınız ve engelli birim çalışanları ile paylaşınız.
* Eğer sizi duyması için ses sistemi kullanılması gerekiyorsa bu konuda işitme engelli öğrencinize destek verip yaka mikrofonu kullanmaya özen gösteriniz.
* Dersinize ait görsel materyalleri kullanmaya, grafikler, kartlar fotograflar ve videolar gibi materyallerinizi paylaşmaya özen gösteriniz.
* Ders hazırlıklarınızda birden çok duyuya hitap etmeye özen gösteriniz.
* İşitme yetersizliği olan öğrenciniz için sınıf içi konuşma, etkileşim kurma becerilerinde cesaretlendirici rol oynamanız onun katılımını artıracaktır.
* Ders sunumunda konuşma hızınızda bilinçli davranınız, dersi takip etmeyi sağlayan anlaşılır bir ses tonunda konuşunuz. Aralar veriniz ve öğrenciye derse katılma fırsatı tanıyınız.
* Sözel sunularda anahtar sözcükleri tahtaya yazıp, ders sonrası sunuma ait materyallerin paylaşınız.
* Görsel destekleri oluşturulmuş alternatif çalışma materyali sağlanmasına özen gösteriniz (resimli kart, resimler, foto, harita, film gibi).
* Sınıf tahtasından, yazılı materyallerden ya da farklı kaynaklardan not almaları sırasında öğrenciye akran desteği, materyal desteği verilmesini destek olunuz.
3. Fiziksel Engelli Öğrenciler İçin Uyarlamalar
* Öğrencinin dersliklere ulaşmasını kolaylaştırmak amacıyla, ders programı değişikliklerini mutlaka duyurunuz.
* Dersliklerinizi, zemin katlarda ve kaygan olmayan zemine sahip sınıflarda yapınız.
* Yazma ve hareket güçlüğü olan öğrenciler için fakülte onayı ile gönüllü akran okuyucu desteği sağlayabilirsiniz.
* Merdivenlerde ve kaldırımlarda rampa olmasına, durağa ait yazının olmasına dikkat ediniz.
* Mümkünse fakülte dışında bir birime (labaratuvar, kütüphane) gidilecekse fiziksel engeli olan öğrencinizin ulaşımından sorumlu olunuz.


B. Sınavlarda Yapılacak Uyarlamalar
Ek Süre
* Sınavlarda ek süre verilmesine yönelik düzenlemelerde öğrencinin size, özel gereksinimini bildirmiş olmasına dikkat ediniz
* Sınav tarihinden önce özel gereksinimini bildirmesi durumunda, öğrenciye sınavlarda ek süre verilebilir. Özel gereksinimler için yapacağınız her tür uyarlama bireysel ve öğrencinin engel türüne göre değişiklik gösterebilir.
* Öğrencinin gereksinimi (görme ve işitme engeli olan, fiziksel engeli veya birden fazla engeli bulunan öğrenciler için) bireysel isteği göz önünde bulundurularak ayrı bir derslikte sınav uygulanabilir.
  Fiziksel çevre
 * Sınavın uygulandığı ortamın özellikleri (işitme engeli için gürültü durumu, cihaz kullanım gereksinimi, yalıtım özellikleri; görme engeli açısından aydınlanma durumu, teknoloji kullanımına uygunluğu, fiziksel engeli olan öğrenciler açısından zeminin kaygan olup olmaması, erişebilirliği) değerlendirilmelidir.
* Sınavın yapılacağı tarih, saat ve yer bilgilerini mail aracılıyla ya da bilgisyar ortamında paylaşsanız dahi mutlaka sözlü olarak duyuru yapınız.
* Gerektiğinde fakülte yönetiminin bilgisi dahilinde, öğrencinin gereksinimine yönelik alacağınız kararla sınavların ara verilerek uygulanmasına özen gösterin (uzun ve kapsamlı sınavları bölümlere ayırarak uygulayınız)
Teknolojik Destek 
Öğrencilerinizin gereksinimleri doğrultusunda dönem başında sınavlarda kullanmak istedikleri (Braille yazılımı, öğrencinin kullandığı laptopta yazma dilini sese çeviren program (JAWS) varsa sınavlarını bilgisayar, laptop kullanarak) yardım teknolojisi ile yanıtlama fırsatı sağlayınız.
* Kendi ders içeriğinize uygun teknoloji kullanımını belirleyiniz. Sayısal ağırlıklı işleme dayalı ders için hesap makinesi gerekiyor mu? Teknik çizim odaları, labarotuvarlar ve dersliklerde hangi materyaller var? Siz derslerinizi için aynı yardım teknolojisi yardımıyla işleyecek misiniz?.
* Bazı öğrenciler okuyucu desteği, not tutucu akran desteğine ihtiyaç duyabilir. Sınav esnasında isterse akran yazıcı desteği alabilir, bu konuda dönem başında özel gereksinimi olan öğrencinize farklı sınıf /bölüme devam eden gönüllü akran belirleyiniz.
* Sınavlarda öğrenci için yüksek sesle etkili okuma yapabilecek, özellikle yüksek lisans ve doktora öğrencilerinden destek alabilirsiniz. Bu konuda akran desteği sağlayacak kişinin alanda yetişmiş olmasına dikkat ediniz, terminoloji konusunda farklı bir alanda mezun olan kişiyi yetiştirmek için daha uzun süreye ihtiyacınız olabilir.
* Dönem başında sınavlarda kullanılacak derslik ve laboratuvarları tanıtıcı oriyantasyon eğitimi yapınız.
* Öğrencinin okuyacağı kitapların Braille formatında mevcut olup olmadığını dönem başında yayınevlerinden araştırınız.
* Öğrenci istediğinde ses cihazı ile dersi ayıt etme isteyebilir. Bu duruma, fakülte yönetimi ile görüşerek onaylı bir sözleşme dahilinde izin veriniz.
* Fakülteye kayıt yaptıran her bireyin eğitim hakkı olduğunu, bu hakkın kendisine sağlanarak, gereksinimlerine en iyi cevabı verecek eğitim ortamı yaratma sorumluluğunuz olduğu tüm öğretim elemanlarının kabul etmesi gereklidir. 
* Başarı ya da başarısızlık sadece bireyin özelliklerine göre değişiklik göstermez.  Bu nedenle, dersin gerekleri, öğrenciden beklentileriniz, belirlenen başarı ölçütleri, başarıyı nasıl değerlendirileceğinizi içeren bir bilgilendirme yazısını dönem başında paylaşınız.
* Ders içeriklerinde ve sınavlarda düzenleme yapabilmek için özel gereksinimi olan öğrenciden, gereksinim türüne ve hangi desteğe ihtiyacı olduğuna yönelik bilgi isteyiniz. Sadece size özel gereksinimini belgelendiren öğrenci için değişiklik/düzenleme yapma sorumluluğunuz vardır.